काठमाडौँ । क्षयरोग अर्थात् टीबी (Tuberculosis) एउटा संक्रामक रोग हो, जुन मुख्यतः Mycobacterium tuberculosis नामक ब्याक्टेरियाका कारण हुन्छ। यसले प्रायः फोक्सोलाई असर गर्छ, तर शरीरका अन्य अंगमा पनि हुन सक्छ। समयमै पहिचान र नियमित उपचार गरेमा क्षयरोग निको पार्न सकिन्छ।
क्षयरोगका प्रमुख लक्षण
क्षयरोगमा देखिन सक्ने सामान्य लक्षणहरूमा तीन साताभन्दा बढी समयसम्म खोकी लागिरहनु, छाती दुख्नु, खकारमा रगत देखिनु, ज्वरो आउनु, राति धेरै पसिना आउनु, तौल घट्नु, भोक कम हुनु र कमजोरी महसुस हुनु आदि पर्छन्।
यस्ता लक्षण लामो समयसम्म देखिएमा आफैं औषधि सुरु नगरी स्वास्थ्य संस्थामा गएर परीक्षण गराउनु महत्वपूर्ण हुन्छ।
कसरी सर्छ?
फोक्सोको सक्रिय क्षयरोग भएका व्यक्तिले खोक्दा, हाछ्युँ गर्दा वा बोल्दा हावामा निस्कने सूक्ष्म कणबाट अरूमा संक्रमण फैलिन सक्छ। त्यसैले संक्रमित व्यक्तिको पहिचान र समयमै उपचार संक्रमण नियन्त्रणका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।
उपचार कसरी हुन्छ?
क्षयरोगको उपचारमा चिकित्सकले तोकेका एकभन्दा बढी एन्टिबायोटिक औषधि निश्चित अवधिसम्म नियमित रूपमा सेवन गर्नुपर्छ। औषधिको प्रकार र अवधि क्षयरोगको प्रकार तथा बिरामीको अवस्थाअनुसार फरक हुन सक्छ।
सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा—लक्षण कम भयो भन्दैमा औषधि बीचमै बन्द गर्नु हुँदैन। उपचार अधुरो छोड्दा औषधि प्रतिरोधी क्षयरोग विकसित हुन सक्छ, जसको उपचार अझ जटिल हुन सक्छ।
के गर्ने?
- लामो समय खोकी वा अन्य शंकास्पद लक्षण भए स्वास्थ्य संस्थामा परीक्षण गर्ने।
- चिकित्सकले दिएको औषधि समयमै र नियमित खाने।
- उपचार अवधिभर स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहअनुसार फलोअप गर्ने।
- फोक्सोको सक्रिय TB भए खोक्दा/हाछ्युँ गर्दा मुख–नाक छोप्ने।
- घरपरिवारमा संक्रमणको जोखिम भए स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहअनुसार सम्पर्कमा रहेका व्यक्तिको परीक्षण गराउने।
- पौष्टिक खाना, पर्याप्त आराम र स्वस्थ जीवनशैलीमा ध्यान दिने।
के नगर्ने?
- चिकित्सकको सल्लाहबिना TB को औषधि सुरु वा बन्द नगर्ने।
- केही दिन औषधि खाएर आफूलाई ठीक लाग्यो भन्दै उपचार नछोड्ने।
- क्षयरोगलाई लुकाएर उपचारमा ढिलाइ नगर्ने।
- TB को औषधिसँगै अन्य औषधि वा जडीबुटी प्रयोग गर्नुअघि स्वास्थ्यकर्मीसँग सल्लाह नगरी सेवन नगर्ने।
क्षयरोग डराउनुपर्ने रोग होइन, तर बेवास्ता गर्न नहुने रोग हो। समयमै परीक्षण, सही उपचार र औषधिको नियमित सेवनबाट क्षयरोग निको पार्न सकिन्छ।
Add Comment