काठमाडौं । गर्मीयाम तथा वर्षायाममा सर्पदंशका घटना बढ्ने भएकाले सर्पले टोकेमा तत्काल अपनाउनुपर्ने सावधानीबारे जानकारी हुनु आवश्यक छ। सर्पले टोकेको अवस्थामा समयमै उपचार नपाउँदा ज्यानसमेत जान सक्ने भएकाले आत्तिनुभन्दा सही प्राथमिक उपचार अपनाएर तत्काल अस्पताल पुग्न चिकित्सकहरूले सुझाव दिँदै आएका छन्।
सर्पले टोकेपछि सबैभन्दा पहिले बिरामीलाई शान्त राख्नुपर्छ। डर र तनावका कारण मुटुको धड्कन बढ्न सक्ने भएकाले अनावश्यक हिँडडुल गर्न दिनु हुँदैन। टोकेको हात वा खुट्टालाई सकेसम्म स्थिर राखेर बिरामीलाई बोकेर वा सवारी साधनको सहायताले नजिकैको सर्पदंश उपचार केन्द्र वा अस्पताल पुर्याउनुपर्छ।
टोकेको अंगमा औँठी, चुरा, जुत्ता वा कसिलो कपडा लगाइएको छ भने सुन्निनुअघि नै हटाउनुपर्छ। सर्पको पहिचान गर्न सुरक्षित दूरीबाट फोटो खिच्न सकिन्छ, तर सर्प समात्ने वा मार्ने प्रयास गर्नु हुँदैन।
सर्पले टोकेको ठाउँमा डोरी वा कपडाले कसिलो गरी बाँध्ने, घाउ काट्ने, मुखले चुसेर विष निकाल्ने, बरफ राख्ने वा घरेलु औषधि लगाउने काम गर्नु हुँदैन। यस्ता गतिविधिले थप जटिलता निम्त्याउन सक्छन्।
विषालु सर्पले टोकेमा टोकेको ठाउँ सुन्निने, अत्यधिक दुख्ने, रगत बग्ने, वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने, आँखाको परेला झुकेर जाने, धमिलो देखिने, हातखुट्टा कमजोर हुने तथा सास फेर्न गाह्रो हुनेजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। कतिपय अवस्थामा सुरुवाती समयमा कुनै लक्षण नदेखिन पनि सक्छ। त्यसैले लक्षण देखिने प्रतीक्षा नगरी अस्पताल पुग्नुपर्छ।
अस्पतालमा चिकित्सकले बिरामीको अवस्था मूल्याङ्कन गरी आवश्यकताअनुसार एन्टिस्नेक भेनम (ASV) अर्थात् सर्पको विषविरुद्धको औषधि, अक्सिजन तथा अन्य उपचार उपलब्ध गराउँछन्।
सर्पदंशबाट हुने जोखिम कम गर्न घरवरपर झाडी तथा फोहोर सफा राख्ने, राति हिँड्दा टर्च प्रयोग गर्ने, खेतबारी तथा झाडीमा काम गर्दा जुत्ता लगाउने र सर्प देखिएमा त्यसबाट सुरक्षित दूरी कायम गर्नुपर्छ।
सर्पले टोकेको अवस्थामा घरेलु उपचारमा समय खेर नफाली तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा पुग्नु नै ज्यान जोगाउने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उपाय हो।
