नेपालमा २१ फागुनको निर्वाचनः सम्भावित सरकार संयोजन र छिमेकीसँग सम्बन्ध -योगेन्द्र प्रताप शाही

नेपालको समकालीन राजनीति गठबन्धन–आधारित हुँदै गएको छ । २१ फागुनमा हुने निर्वाचनपछि कस्तो सरकार बन्छ भन्ने प्रश्न केवल सत्ता समीकरणको मात्र विषय होइन, यो नेपाल–भारत–चीन सम्बन्ध, आन्तरिक स्थिरता, र आर्थिक कूटनीतिसँग पनि प्रत्यक्ष जोडिएको छ ।

नेपालको निर्वाचन प्रणाली (प्रत्यक्ष + समानुपातिक) का कारण एकल दलले स्पष्ट बहुमत ल्याउने सम्भावना कम देखिन्छ । अघिल्ला चुनावहरूमा पनि प्रमुख दलहरू—

नेपाली कांग्रेस, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र), राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी वा अन्य दलहरु मध्ये कसैले पनि एक्लै बहुमत हासिल गर्न सकेका छैनन् । यसकारण आगामी निर्वाचनपछि पनि गठबन्धन सरकार बन्ने सम्भावना बलियो छ । साना दल तथा क्षेत्रीय शक्तिहरू “किंगमेकर” बन्न सक्छन् ।

यदि नेपाली कांग्रेस नेतृत्वमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) तथा अन्य मध्यमार्गी दलहरू मिलेर सरकार बनेको खण्डमा भारतसँग परम्परागत राजनीतिक सम्बन्ध सुदृढ हुन सक्छ । चीनसँग पनि सन्तुलित सम्बन्ध राख्ने प्रयास हुनेछ । पश्चिमी मुलुकहरूसँग विकास सहकार्य बढ्ने सम्भावना रहन्छ ।

यदि नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) नेतृत्वमा वामपन्थी एकता भयो भने चीनसँग पूर्वाधार तथा व्यापारिक सहकार्य बढ्न सक्छ । भारतसँग सम्बन्ध यथावत राख्ने तर कहिलेकाहीँ राष्ट्रियता–केन्द्रित अभिव्यक्ति देखिन सक्छ ।

राजनीतिक अस्थिरता रोक्न प्रमुख दलहरू मिलेर सहमतिको सरकार बनेमा भारत र चीन दुवैसँग सन्तुलित कूटनीति सम्भव हुन्छ । दीर्घकालीन परियोजनाहरू (जलविद्युत, पूर्वाधार, व्यापार) मा निरन्तरता रहन्छ । नेपालको भूराजनीतिक अवस्था संवेदनशील छ । दुई शक्तिशाली छिमेकी—भारत र चीन—बीच सन्तुलन कायम राख्नु नै मुख्य चुनौती हो ।

त्यसका लागि असन्तुलित झुकावबाट टाढा रहनु आवश्क देखिनुका साथै आन्तरिक राजनीतिक स्थिरता । राष्ट्रहितलाई दलगत हितभन्दा माथि राख्ने सहमति । आर्थिक कूटनीति (जलविद्युत, पर्यटन, व्यापार) लाई प्राथमिकता दिनुलाई विशेष ध्यान दिनु आवश्क छ ।

आगामी निर्वाचनमा कुनै एक दलले स्पष्ट बहुमत ल्याउने सम्भावना न्यून देखिन्छ । त्यसैले गठबन्धन सरकार नै यथार्थपरक विकल्प हो । तर कस्तो गठबन्धन बने पनि नेपालका लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा स्थिरता र सन्तुलित परराष्ट्र नीति हो । यदि नयाँ सरकारले राष्ट्रिय सहमति, आर्थिक विकास, र सन्तुलित कूटनीतिलाई प्राथमिकता दिन्छ भने नेपालले भारत र चीन दुवैसँग सुमधुर सम्बन्ध कायम राख्दै आफ्ना राष्ट्रिय हितहरू सुरक्षित राख्न सक्छ ।