काठमाडौं ।आज असोज ६ गते, २०८३ अर्थात् मंगलबार हिन्दू धर्मावलम्बीले हरिपरिवर्तिनी एकादशीको व्रत तथा पूजा गर्दैछन्। भदौ शुक्ल पक्षको एकादशीका रूपमा मनाइने यो पर्व भगवान विष्णुलाई समर्पित छ। यसलाई पार्श्व एकादशी, परिवर्तिनी एकादशी र वामन एकादशीका नामले पनि चिनिन्छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार चातुर्मासको समयमा भगवान विष्णु योगनिद्रामा रहन्छन्। हरिपरिवर्तिनी एकादशीमा भगवान विष्णुले आफ्नो पार्श्व अर्थात् करवट परिवर्तन गर्ने विश्वास रहेकाले यस दिनलाई ‘हरिपरिवर्तिनी’ वा ‘परिवर्तिनी’ एकादशी भनिएको हो।
यस दिन भगवान विष्णुको वामन अवतारसँग पनि विशेष सम्बन्ध जोडिएको धार्मिक परम्परा छ। त्यसैले कतिपय स्थानमा यसलाई वामन एकादशीका रूपमा समेत मनाउने गरिन्छ।
किन गरिन्छ व्रत ?
हिन्दू धार्मिक मान्यतामा एकादशीको व्रतलाई आत्मसंयम, भक्ति र आध्यात्मिक शुद्धिसँग जोडिएको छ। हरिपरिवर्तिनी एकादशीमा व्रत बसेर भगवान विष्णुको पूजा तथा नामस्मरण गर्दा पापबाट मुक्ति, मानसिक शान्ति र सुख–समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास छ। यी धार्मिक विश्वास हुन्, वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित दाबी भने होइनन्।
कसरी गरिन्छ पूजा ?
यस दिन बिहान स्नान गरी शुद्ध भएर भगवान विष्णुको पूजा गर्ने परम्परा छ। पूजामा तुलसीपत्र, पहेँला फूल, चन्दन, धूप, दीप तथा प्रसाद चढाउने गरिन्छ।
भगवान विष्णुको मन्त्र जप गर्ने, विष्णुसम्बन्धी स्तोत्र तथा एकादशी व्रत कथा पढ्ने वा सुन्ने र साँझ आरती गर्ने परम्परा पनि छ। ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ मन्त्रको जप गर्ने चलनसमेत रहेको उल्लेख पाइन्छ।
धेरै भक्तजनले यस दिन अन्न तथा केही खाद्य पदार्थ त्यागेर व्रत बस्ने गर्छन्। व्रतको नियम भने परिवार, सम्प्रदाय र स्थानीय धार्मिक परम्पराअनुसार फरक हुन सक्छ।
हरिपरिवर्तिनी एकादशीको विशेषता
हरिपरिवर्तिनी एकादशी चातुर्माससँग जोडिएको महत्वपूर्ण एकादशी मानिन्छ। भगवान विष्णुको योगनिद्रासँग सम्बन्धित धार्मिक कथनका कारण वैष्णव परम्परामा यस दिनको विशेष महत्व रहेको पाइन्छ।
यस अवसरमा भक्तजनले केवल व्रत बस्ने मात्र नभई दान, सेवा, संयम र धार्मिक कार्यलाई पनि महत्व दिने गर्छन्। धार्मिक दृष्टिले एकादशीलाई शरीर र मनलाई संयमित गर्दै भगवानप्रति भक्ति समर्पित गर्ने दिनका रूपमा लिइन्छ।
आजको दिन भगवान विष्णुको पूजा, तुलसी आराधना, मन्त्र जप तथा आफ्नो परम्पराअनुसार व्रत गरेर भक्तजनले हरिपरिवर्तिनी एकादशी मनाउँदैछन्।
