काठमाडौं । कोलेस्ट्रोल शरीरका लागि आवश्यक चिल्लो पदार्थ हो। शरीरले कोषिका निर्माणलगायत विभिन्न कामका लागि कोलेस्ट्रोल प्रयोग गर्छ। तर रगतमा यसको मात्रा आवश्यकभन्दा बढी हुँदा रक्तनलीमा बोसोयुक्त पदार्थ जम्मा भएर मुटु तथा रक्तसञ्चारसँग सम्बन्धित समस्या बढ्ने जोखिम रहन्छ।
कोलेस्ट्रोलमध्ये LDL लाई सामान्यतया ‘खराब’ कोलेस्ट्रोल र HDL लाई ‘राम्रो’ कोलेस्ट्रोल भनिन्छ। LDL को मात्रा बढी हुँदा रक्तनलीको भित्तामा plaque जम्मा हुन सक्छ। समयसँगै यस्तो जमावटले रक्तनली साँघुरो वा अवरुद्ध बनाउन सक्ने भएकाले हृदयघात तथा स्ट्रोकको जोखिम बढ्न सक्छ।
कोलेस्ट्रोल बढ्दा लक्षण देखिन्छ ?
उच्च कोलेस्ट्रोलको महत्वपूर्ण पक्ष के हो भने धेरैजसो अवस्थामा यसको स्पष्ट लक्षण देखिँदैन। त्यसैले आफूलाई कुनै समस्या नभएको महसुस भए पनि रगत परीक्षणबाट कोलेस्ट्रोलको अवस्था थाहा पाउन सकिन्छ। चिकित्सकले आवश्यकताअनुसार lipid profile परीक्षण गर्न सल्लाह दिन सक्छन्।
किन बढ्छ कोलेस्ट्रोल ?
अस्वस्थ खानपान, saturated fat र trans fat बढी भएको खाना, शारीरिक गतिविधिको कमी, धूम्रपान तथा बढी तौलजस्ता कारणले उच्च कोलेस्ट्रोलको जोखिम बढ्न सक्छ। उमेर, पारिवारिक इतिहास तथा केही स्वास्थ्य अवस्थाले पनि जोखिममा प्रभाव पार्न सक्छन्।
विशेषगरी धेरै चिल्लो तथा प्रशोधित खाना खाने र नियमित शारीरिक गतिविधि नगर्ने बानीले LDL तथा अन्य रक्तचिल्लोको स्तरमा असर पार्न सक्छ।
कसरी नियन्त्रण गर्ने ?
कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणका लागि खानपानमा सुधार गर्नु महत्वपूर्ण मानिन्छ। सागसब्जी, फलफूल, सम्पूर्ण अन्न तथा फाइबरयुक्त खानेकुरा रोज्ने र saturated तथा trans fat बढी भएका खानेकुरा सीमित गर्ने बानी उपयोगी हुन सक्छ। नियमित शारीरिक गतिविधि, स्वस्थ तौल कायम राख्ने र धूम्रपान नगर्ने बानीले पनि जोखिम घटाउन सहयोग गर्छ।
कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढी देखिएमा आफ्नै हिसाबले औषधि सुरु वा बन्द गर्नुको सट्टा स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गर्नु आवश्यक हुन्छ। व्यक्तिको उमेर, अन्य स्वास्थ्य अवस्था र मुटुसम्बन्धी जोखिमअनुसार उपचार तथा लक्ष्य फरक हुन सक्छ।
