काठमाडौं । बलिउडका दिग्गज अभिनेता नाना पाटेकरको ७५ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ। करिब पाँच दशक लामो फिल्मी यात्रामा हिन्दी तथा मराठी चलचित्रमा दर्जनौँ प्रभावशाली भूमिका निर्वाह गरेका पाटेकरको निधनले भारतीय चलचित्र क्षेत्रमा शोक छाएको छ।
नाना पाटेकरको वास्तविक नाम विश्वनाथ पाटेकर हो। सन् १९५१ जनवरी १ मा महाराष्ट्रमा जन्मिएका उनले अभिनय, निर्देशन तथा सामाजिक क्षेत्रमा समेत आफ्नो योगदान दिएका थिए। उनको अभिनयमा गम्भीरता, संवाद प्रस्तुत गर्ने विशिष्ट शैली र पात्रअनुसार आफूलाई ढाल्ने क्षमताका कारण उनी दर्शकमाझ अलग पहिचान बनाउन सफल भएका थिए।
नाना पाटेकरले सन् १९७८ मा ‘गमन’ चलचित्रबाट आफ्नो फिल्मी करियर सुरु गरेका थिए। सुरुवाती समयमा उनले सहायक तथा साना भूमिकामा अभिनय गर्दै आफ्नो पहिचान बनाउँदै लगे। त्यसपछि हिन्दीका साथै मराठी चलचित्रमा समेत काम गर्दै उनले अभिनय यात्रालाई निरन्तरता दिए।
सन् १९८६ मा आएको ‘अंकुश’ उनको करियरको महत्वपूर्ण मोडमध्ये एक बन्यो। त्यसपछि उनले ‘प्रतिघात’ लगायतका चलचित्रमा अभिनय गरे। तर सन् १९८९ मा आएको ‘परिन्दा’ ले उनको अभिनय करियरलाई नयाँ उचाइमा पुर्यायो। विधु विनोद चोपडाको निर्देशनमा बनेको उक्त चलचित्रमा उनले प्रभावशाली खलनायकको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। यही चलचित्रका लागि उनले राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कारमा उत्कृष्ट सहायक अभिनेताको सम्मान प्राप्त गरे।
त्यसपछि नाना पाटेकरले एकपछि अर्को चर्चित चलचित्रमा अभिनय गरे। ‘राजु बन गया जेन्टलम्यान’, ‘अंगार’, ‘तिरंगा’, ‘क्रान्तिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘खामोशी : द म्युजिकल’ लगायतका चलचित्रमा उनका भूमिका दर्शकमाझ चर्चित बने।
सन् १९९४ मा आएको ‘क्रान्तिवीर’ उनको करियरको अर्को महत्वपूर्ण चलचित्र थियो। यसमा उनले सामाजिक अन्यायविरुद्ध आवाज उठाउने पात्रको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। उनको प्रभावशाली अभिनयका लागि उनले उत्कृष्ट अभिनेताको राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार प्राप्त गरे। चलचित्रका संवाद र उनको अभिनय शैलीले उनलाई अझ लोकप्रिय बनायो।
सन् १९९६ मा आएको ‘अग्निसाक्षी’ मा पनि उनको अभिनयले व्यापक प्रशंसा पायो। यस चलचित्रबाट उनले उत्कृष्ट सहायक अभिनेताको राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार प्राप्त गरे। यसरी उनले आफ्नो करियरमा तीनवटा राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार जितेका थिए।
नाना पाटेकर गम्भीर तथा नकारात्मक भूमिकामा मात्र सीमित रहेनन्। उनले एक्सन, सामाजिक, पारिवारिक तथा हास्यप्रधान चलचित्रमा समेत आफ्नो अभिनय क्षमता देखाए। ‘शक्ति : द पावर’, ‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’ लगायतका चलचित्रमा उनले फरक चरित्र निर्वाह गरे। ‘अपहरण’ मा उनको अभिनयका लागि फिल्मफेयरको उत्कृष्ट खलनायकको पुरस्कारसमेत प्राप्त गरेका थिए।
सन् २००७ मा आएको ‘वेलकम’ ले नाना पाटेकरलाई अर्को पुस्ताका दर्शकमाझ समेत लोकप्रिय बनायो। चलचित्रमा उनले उदय शेट्टीको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। गम्भीर तथा शक्तिशाली भूमिकाका लागि परिचित पाटेकरको हास्य अभिनय, संवाद र हाउभाउलाई दर्शकले निकै रुचाए। ‘वेलकम’को सफलतासँगै उनको यो चरित्र बलिउडका लोकप्रिय हास्य पात्रमध्ये एकका रूपमा स्थापित भयो।
अभिनयसँगै नाना पाटेकरले निर्देशनमा समेत हात हालेका थिए। उनले सन् १९९० मा ‘प्रहार : द फाइनल अट्याक’ चलचित्र निर्देशन गरेका थिए। चलचित्रमा उनी स्वयं मुख्य भूमिकामा पनि देखिएका थिए। यसबाट उनले आफूलाई अभिनेता मात्र नभई निर्देशकका रूपमा समेत प्रस्तुत गरेका थिए।
त्यसपछि उनले ‘राजनीति’, ‘अब तक छप्पन २’, ‘वेलकम ब्याक’, ‘ड्र. प्रकाश बाबा आम्टे : द रियल हिरो’, ‘नटसम्राट’, ‘गोलमाल अगेन’ लगायतका चलचित्रमा काम गरे। मराठी चलचित्र ‘नटसम्राट’ मा उनले निर्वाह गरेको रंगकर्मीको भूमिकालाई उनको करियरका उत्कृष्ट अभिनयमध्ये एक मानिन्छ।
नाना पाटेकरले चलचित्र क्षेत्रमा पुर्याएको योगदानका लागि विभिन्न प्रतिष्ठित सम्मान प्राप्त गरेका थिए। भारत सरकारले उनलाई सन् २०१३ मा पद्मश्रीबाट सम्मानित गरेको थियो। उनले राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कारका अतिरिक्त फिल्मफेयरलगायत विभिन्न पुरस्कारसमेत प्राप्त गरेका थिए।
चलचित्रबाहेक नाना पाटेकर भारतीय सेनासँग पनि जोडिएका थिए। उनी टेरिटोरियल आर्मीमा आबद्ध भएका थिए र सैनिक जीवनसँग समेत नजिकबाट जोडिएका थिए। कार्गिल युद्धका क्रममा उनले सैनिकहरूसँग समय बिताएको विषय पनि चर्चामा आएको थियो।
पछिल्लो समय पनि नाना पाटेकर चलचित्र क्षेत्रबाट टाढा भएका थिएनन्। सन् २०२५ मा उनी ‘हाउसफुल ५’ मा देखिएका थिए। लामो समयदेखि निरन्तर अभिनय गर्दै आएका उनी पछिल्लो पुस्ताका कलाकारका लागि समेत प्रभावशाली कलाकारका रूपमा परिचित थिए।
नाना पाटेकरले आफ्नो करियरमा खलनायक, प्रहरी, सैनिक, राजनीतिज्ञ, ग्याङस्टर, रंगकर्मी तथा हास्य पात्रसम्म विभिन्न चरित्र निर्वाह गरे। पर्दामा उनको संवाद बोल्ने शैली, आवाज र अभिनयको गहिराइले उनलाई अन्य कलाकारभन्दा अलग बनाएको थियो।
‘गमन’बाट सुरु भएको नाना पाटेकरको फिल्मी यात्रा ‘अंकुश’, ‘परिन्दा’, ‘क्रान्तिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘वेलकम’ र ‘नटसम्राट’ जस्ता चलचित्र हुँदै करिब पाँच दशकसम्म फैलियो। ७५ वर्षको उमेरमा उनको निधनसँगै भारतीय चलचित्रले लामो समयदेखि सक्रिय एक प्रभावशाली कलाकार गुमाएको छ।
