काठमाडौं । नेपालीको दोस्रो ठूलो चाड तिहारअन्तर्गत आज आइतबार कात्तिक २२ गते देशभर लक्ष्मीपूजा मनाइँदैछ। तिथिको घटबढका कारण यस वर्ष कुकुर तिहार र लक्ष्मीपूजा एकैदिन परेको छ। बिहान कुकुरको पूजा गरिएसँगै साँझ घरघरमा धनधान्य, ऐश्वर्य र समृद्धिकी देवी माता लक्ष्मीको पूजा आराधना गरिँदैछ।
हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार कात्तिक कृष्ण औँसीको रातलाई लक्ष्मीपूजाको विशेष रात मानिन्छ। यस रातलाई ‘सुखरात्रि’ समेत भनिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार सफा, सुन्दर र उज्यालो घरमा माता लक्ष्मीको बास हुने भएकाले बिहानैदेखि घर, आँगन, झ्यालढोका तथा पूजाकोठा सफा गरी फूलमालाले सजाउने परम्परा छ।
साँझ परेपछि घरको मूल ढोकादेखि आँगन र पूजाकोठासम्म दियो बाल्ने गरिन्छ। घरको प्रवेशद्वारमा चामलको पिठो, अबिर तथा विभिन्न रङ प्रयोग गरी रंगोली बनाउने र लक्ष्मीका पाइला अंकित गर्ने चलन छ। यसरी बनाइएका पाइलाले माता लक्ष्मीलाई घरभित्र स्वागत गर्ने धार्मिक मान्यता रहेको छ।
लक्ष्मीपूजाका दिन धनकी देवी माता लक्ष्मीसँगै गणेश भगवान्को पनि पूजा गरिन्छ। पूजा गर्दा फूल, अक्षता, टीका, धूप, दीप, फलफूल तथा मिठाई चढाउने र आरती गर्ने परम्परा छ। घरमा रहेको धनसम्पत्ति, गरगहना, नगद तथा व्यवसाय सञ्चालन गर्नेहरूले आफ्नो खाताबही र कारोबारसम्बन्धी सामग्रीसमेत पूजा गर्ने गर्छन्।
किन मनाइन्छ लक्ष्मीपूजा?
हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार माता लक्ष्मीलाई धन, वैभव, ऐश्वर्य, सौभाग्य र समृद्धिकी देवीका रूपमा पूजा गरिन्छ। जीवनमा आर्थिक उन्नति, पारिवारिक सुख, शान्ति र सम्पन्नता प्राप्त होस् भन्ने कामनासहित लक्ष्मीपूजा मनाउने गरिन्छ।
पौराणिक विश्वासअनुसार कात्तिक कृष्ण औँसीको रात माता लक्ष्मी पृथ्वीमा विचरण गर्ने र उज्यालो तथा सफा घरमा प्रवेश गर्ने जनविश्वास छ। यही विश्वासका कारण घरलाई सफा राख्ने, दीप प्रज्वलन गर्ने र भक्तिपूर्वक देवीको आराधना गर्ने परम्परा रहिआएको हो।
लक्ष्मीपूजासँग जोडिएको दीपावली र देउसीभैलो
लक्ष्मीपूजाको अवसरमा घर, मठमन्दिर, सडक तथा सार्वजनिक स्थानमा दियो र बत्ती बालेर दीपावली मनाइन्छ। अन्धकारमाथि प्रकाश, निराशामाथि आशा र नकारात्मकतामाथि सकारात्मकताको विजयको प्रतीकका रूपमा दीपावलीलाई लिइन्छ।
यस अवसरमा बालबालिका तथा युवायुवती समूह बनाएर घरघरमा देउसीभैलो खेल्ने गर्छन्। परम्परागत गीत, नाच र सांस्कृतिक प्रस्तुतिमार्फत शुभकामना आदानप्रदान गर्दै देउसीभैलो खेल्ने चलनले सामाजिक सद्भाव र सामूहिक एकतालाई समेत बलियो बनाउँदै आएको छ।
लक्ष्मीपूजा केवल धनसम्पत्तिको कामना गर्ने पर्व मात्र नभई घरपरिवारबीच प्रेम, सद्भाव, सहयोग र सकारात्मक सोच अभिवृद्धि गर्ने सांस्कृतिक अवसर पनि हो। नेपाली समाजमा पुस्तौँदेखि चल्दै आएको यो परम्पराले मौलिक संस्कृति र धार्मिक आस्थाको निरन्तरतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।
यस वर्ष तिथिको घटबढका कारण बिहान कुकुर तिहार र साँझ लक्ष्मीपूजा एकैदिन मनाइँदैछ। देशभरका घरपरिवार, व्यापारिक प्रतिष्ठान तथा विभिन्न संघसंस्थाले दीप प्रज्वलन र पूजाआराधना गरी पर्व मनाइरहेका छन्।
