महाराष्ट्रको राजनीति : भजपा, शिव सेना गठबन्धन र सिर्ष नेतृत्व

शिवसेना एक प्रमुख राजनीतिक दल हो, विशेष गरी महाराष्ट्रमा । यसको स्थापना बालासाहेब ठाकरेले १९६६ मा गरेका थिए । ठाकरे आफ्नो समयका एक प्रमुख कार्टुनिस्ट थिए । उनको मुखपत्रको नाम सामना हो । पत्रिकामा प्रकाशित उनका सम्पादकीयहरूले राष्ट्रिय ध्यान पाएका थिए । उनको वक्तृत्व कला प्रख्यात थियो । उनलाई “हिन्दू हृदय सम्राट“ को रूपमा पनि चिनिन्थ्यो । उनले मराठी पहिचानको रक्षा र प्रवद्र्धन गर्न शिव सेना गठन गरे । सुरुमा यसको प्रतीक बाघ थियो, तर पछि यसको चुनाव चिन्ह धनुष र तीर बन्यो ।

शिवसेनाले महाराष्ट्रको राजनीतिमा धेरै प्रमुख नेताहरू उत्पादन गरेको छ । यो संस्थाले अन्य राज्यहरूबाट, विशेष गरी मुम्बईमा आउने मानिसहरू विरुद्ध अभियान चलाएको थियो । मुम्बईमा शिव सेनाको बलियो तल्लो तहको उपस्थिति छ । संगठनले आरोप लगाए अनुसार अन्य राज्यका मानिसहरूले मराठी संस्कृति, भाषा र नियमहरू पालना गर्दैनन् । १९७० को दशकमा, शिव सेनाले आफ्नो मराठी समर्थक विचारधाराका साथ देशव्यापी हिन्दू राष्ट्रवादी एजेन्डालाई प्रवद्र्धन ग¥यो ।

पछि, शिव सेना र भारतीय जनता पार्टीको लामो समयसम्म गठबन्धन भयो । उनीहरूले वर्षौंसम्म बीएमसी, राज्य विधानसभा र लोकसभामा चुनाव लडे । तर बालासाहेब ठाकरेको मृत्युपछि पार्टीको नेतृत्व उनका छोरा उद्धव ठाकरेलाई हस्तान्तरण गरियो । यसपछि भाजपा र शिव सेनाबीचको सम्बन्ध पहिलेको जस्तो रहेन । मुख्यमन्त्री पदलाई लिएर शिव सेना र भाजपाबीच झगडा भयो । यद्यपि, पछि शिव सेना आफैं दुई गुटमा विभाजित भयोः एउटा शिन्देको नेतृत्वमा र अर्को उद्धव ठाकरेको नेतृत्वमा । त्यो भन्दा पहिले पनि धेरै प्रमुख नेताहरूले पार्टी छोडेका थिए । उदाहरणका लागि, नारायण राणे, छगन भुजबल, आदि राज ठाकरेले पनि छुट्टिएर छुट्टै पार्टी महाराष्ट्र नवनिर्माण पार्टी बनाए ।

उद्धव ठाकरे  
उद्धव ठाकरे एक भारतीय राजनीतिज्ञ र महाराष्ट्रका पूर्व मुख्यमन्त्री हुन् । उनी महाराष्ट्रको क्षेत्रीय पार्टी शिव सेनाका संस्थापक बाल ठाकरेका छोरा हुन् । उद्धवको जन्म जुलाई २७, १९६० मा मुम्बईमा बाल ठाकरे र मीना ठाकरेको घरमा भएको थियो । उनले महाराष्ट्रको बालमोहन विद्या मन्दिरमा पढेका थिए र जमशेदजी जीजेभोय कला विद्यालयबाट स्नातक गरेका थिए ।

पार्टीको जिम्मेवारी लिनुअघि, उद्धवले शिव सेनाको पत्रिका, सामनाको निरीक्षण र सम्पादकको रूपमा काम गरेका थिए । २००२ मा बृहन्मुम्बई महानगरपालिकामा शिवसेनाको अभियानको इन्चार्ज नियुक्त भएपछि ठाकरे राजनीतिमा प्रवेश गरे र पार्टीले जित्यो । २००३ मा उनलाई शिवसेनाको कार्यकारी अध्यक्षको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो । २०१२ मा आफ्नो बुबाको मृत्युपछि उद्धव ठाकरेले पार्टीको बागडोर सम्हाले र २०१३ मा अध्यक्ष बने । उनले २८ नोभेम्बर २०१९ मा महाराष्ट्रको मुख्यमन्त्रीको रूपमा शपथ लिए । ८ नोभेम्बर २०१९ मा मुख्यमन्त्रीको शपथ लिएका उद्धव ठाकरेले जुन २९, २०२२ मा आफ्नो पदबाट राजीनामा दिए । उद्धव ठाकरेका छोरा आदित्य ठाकरे पनि राजनीतिमा छन् । उनको कार्यकालमा नै शिव सेनाले विद्रोह गरेर पार्टीलाई दुई भागमा विभाजित गरेको थियो ।

भारतीय जनता पार्टी
भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) एक राजनीतिक दल हो । हाल, भाजपा देशको सबैभन्दा ठूलो दल हो । २०१४ देखि, भाजपा केन्द्रमा सत्तामा छ । यसले देशभरका धेरै राज्यहरूमा पनि सत्ता राख्छ । भाजपाको स्थापना १९८० मा भएको थियो । १९८४ को लोकसभा चुनावमा यसले केवल दुई सिट जित्यो । पछि, राम मन्दिर आन्दोलनले पार्टीको विकासलाई उल्लेखनीय रूपमा बढायो । १९९६ मा, भाजपा सबैभन्दा ठूलो दलको रूपमा देखा प¥यो । अटल बिहारी वाजपेयीको नेतृत्वमा धेरै दलहरूले एनडीए गठन गरे र भाजपा २००४ सम्म केन्द्रमा सत्तामा रह्यो । त्यसपछि, भाजपा १० वर्षसम्म केन्द्रमा सत्ताबाट बाहिर रह्यो, तर मुख्य विपक्षी दल नै रह्यो । नरेन्द्र मोदीको नेतृत्वमा रहेको भाजपाले २०१४ मा बहुमत हासिल ग¥यो ।

त्यसपछि २०१९ मा अझ ठूलो जित हासिल भयो । अयोध्यामा राम मन्दिरको निर्माण, जम्मू कश्मीरमा धारा ३७० खारेज गर्ने र समान नागरिक संहिता भाजपाका मुख्य एजेन्डा हुन् । यो कुरा मननयोग्य छ कि पार्टीले धेरै मुद्दाहरूमा सफलता हासिल गरेको छ । अयोध्यामा भव्य राम मन्दिर निर्माण भइरहेको छ, र जम्मू कश्मीरबाट धारा ३७० हटाइएको छ । भाजपाले आफूलाई विश्वको सबैभन्दा ठूलो पार्टी भएको दाबी गर्छ ।

देवेन्द्र फडणवीस
देवेन्द्र फडणवीसको जन्म जुलाई २२, १९७० मा महाराष्ट्रको नागपुरमा भएको थियो । उनका बुबा गंगाधर राव राष्ट्रिय स्वयंसेवक संघ (आरएसएस) का सदस्य थिए । उनले नागपुरबाट एमएलसीको रूपमा पनि काम गरेका थिए । फडणवीसले कानून र व्यवसाय व्यवस्थापनको अध्ययन गरेका छन् । विद्यार्थीकालमा उनी एबीभीपीका सक्रिय सदस्य थिए । पछि उनी आरएसएसमा सामेल भए । उनी १९९२ मा काउन्सिलर बने । १९९७ मा, फडणवीस २७ वर्षको उमेरमा मेयर बने का थिए ।

देवेन्द्र फडणवीस पहिलो पटक १९९९ मा नागपुरबाट विधायक बनेका थिए । २०१४ मा, ४४ वर्षको उमेरमा, उनी महाराष्ट्रको मुख्यमन्त्री बने । त्यसपछि, २०१९ मा, अजित पवारको समर्थनमा, भाजपाको सरकार बन्यो, जसमा उनी फेरि मुख्यमन्त्री बने । तर, केही घण्टामै उनले राजीनामा दिनुपरेको थियो ।

२०२२ मा, शिव सेना भित्र विद्रोह भयो र एकनाथ शिन्देले धेरै विधायकहरूसँग मिलेर भाजपासँग गठबन्धन गरे । यस सरकारमा, एकनाथ शिन्दे मुख्यमन्त्री बने र देवेन्द्र फडणवीस उपमुख्यमन्त्री बने । २०२४ को विधानसभा चुनावमा, भाजपाले अजित पवार र एकनाथ शिन्देसँग मिलेर भारी बहुमत हासिल ग¥यो र फडणवीस मुख्यमन्त्री निर्वाचित भए ।

महाराष्ट्र
महाराष्ट्र भारतका २८ राज्यहरू मध्ये एक हो । यसको राजधानी मुम्बई हो । यस राज्यको जनसंख्या ११ करोडभन्दा केही बढी छ । यस राज्यमा ४८ लोकसभा सिट र १९ राज्यसभा सिट छन् । यस राज्यमा एउटा विधान सभा र एउटा विधान परिषद् छ । राज्यमा विधानसभाका २८९ सीट छन् भने विधान परिषदका ७८ सीट छन् । राज्यको आधिकारिक भाषा मराठी हो । महाराष्ट्रको गणाना देशको अग्रणी राज्यको रुपमा रहेको छ ।