कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा अर्जुनको मनमा एउटा प्रश्न अझै बाँकी थियो।
उनी श्रीकृष्णसँग सोध्छन्—
“हे कृष्ण, मानिसले गलत काम गर्नु हुँदैन भन्ने थाहा हुँदाहुँदै पनि ऊ त्यही गलत काम गर्न किन बाध्य हुन्छ ?”
कहिलेकाहीँ मानिसलाई आफूले गरिरहेको काम गलत हो भन्ने थाहा हुन्छ।
तर पनि मनले उसलाई त्यतैतिर तानिरहेको हुन्छ।
क्रोध आउँछ।
लोभ जाग्छ।
इच्छा बढ्छ।
र अन्ततः मानिसले आफूले नचाहेको कामसमेत गर्न पुग्छ।
श्रीकृष्णले अर्जुनलाई सम्झाउँदै भन्नुभयो—
मानिसलाई गलत कर्मतर्फ धकेल्ने सबैभन्दा ठूलो शक्ति कामना र क्रोध हुन्।
जब कुनै इच्छालाई पूरा गर्न मानिस अत्यधिक आसक्त हुन्छ, त्यही इच्छा पूरा नभएपछि क्रोध जन्मिन सक्छ। क्रोधले विवेकलाई कमजोर बनाउँछ। अनि मानिसले सही र गलत छुट्याउने क्षमता गुमाउन सक्छ।
त्यसैले समस्या बाहिरको संसारमा मात्र हुँदैन।
समस्या मानिसको आफ्नै मनभित्र जन्मिन्छ।
इच्छा नियन्त्रणमा भए मानिस आफ्नो बाटोमा रहन सक्छ।
तर इच्छा नै आफ्नो मालिक बन्यो भने मानिस त्यसको पछाडि दौडिन थाल्छ।
श्रीकृष्णको शिक्षा यही थियो—
आफ्नो मन र इन्द्रियमाथि नियन्त्रण राख्न सिक।
किनकि बाहिरी संसारलाई जित्नुअघि मानिसले आफ्नै इच्छालाई जित्नुपर्छ।
अर्जुनले कृष्णका कुरा ध्यानपूर्वक सुनिरहेका थिए।
अब उनलाई बुझिँदै थियो—
युद्ध केवल बाहिरको मैदानमा भइरहेको थिएन।
सबैभन्दा ठूलो युद्ध त मानिसको आफ्नै मनभित्र चलिरहेको हुन्छ।
र त्यो युद्ध जित्न सके मात्र मानिस सही कर्मको बाटोमा अघि बढ्न सक्छ।
तर अर्जुनको मनमा फेरि अर्को प्रश्न उठ्यो—
“यदि मानिसले आफ्नो मन र इन्द्रियलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ भने, त्यो कसरी सम्भव हुन्छ ?”
अब श्रीकृष्णले अर्जुनलाई आफूलाई नियन्त्रण गर्ने वास्तविक उपाय बताउन थाल्नुहुन्छ।
क्रमशः…
Part 8 मा:
मनलाई नियन्त्रणमा राख्न मानिसले के गर्नुपर्छ ? श्रीकृष्णले अर्जुनलाई दिएको अर्को गहिरो शिक्षा के थियो ?
