एक दिन अर्जुनले श्रीकृष्णलाई सोधे—
अर्जुन: “हे प्रभु! कहिलेकाहीँ मलाई सही के हो भन्ने थाहा हुन्छ, तर पनि मेरो मनले मलाई त्यही काम गर्न दिँदैन। म आफैँसँग किन हार्छु?”
श्रीकृष्ण मुस्कुराउनुभयो र भन्नुभयो—
श्रीकृष्ण: “हे अर्जुन! संसारमा सबैभन्दा कठिन युद्ध अरूसँग होइन, आफ्नै मनसँग हुन्छ। बाहिरको शत्रुलाई त तिमीले देख्न सक्छौ, तर मनभित्र लुकेको डर, लोभ, क्रोध र निराशालाई चिन्न सजिलो हुँदैन।”
अर्जुनले फेरि सोधे—
“प्रभु, त्यसो भए यो मनलाई कसरी नियन्त्रण गर्ने?”
श्रीकृष्णले भन्नुभयो—
“मनलाई एकै दिनमा जित्न सकिँदैन, अर्जुन। जसरी एउटा नदीलाई बाँध्न समय र धैर्य चाहिन्छ, त्यसरी नै मनलाई सही दिशामा लैजान निरन्तर अभ्यास चाहिन्छ।
जब तिमी असफल हुन्छौ, मनले भन्छ— ‘अब तिमीबाट केही हुँदैन।’
जब अरू अगाडि बढ्छन्, मनले भन्छ— ‘तिमी किन पछि पर्यौ?’
जब कसैले तिमीलाई अपमान गर्छ, मनले भन्छ— ‘उसलाई जवाफ देऊ।’
तर याद राख, अर्जुन! मनले भनेको हरेक कुरा सत्य हुँदैन। हरेक भावनाको पछि लाग्नु बुद्धिमानी पनि हुँदैन।”
श्रीकृष्णका कुरा सुनेर अर्जुन केही बेर मौन रहे।
त्यसपछि श्रीकृष्णले फेरि भन्नुभयो—
“जुन दिन तिमी आफ्नो क्रोधलाई निर्णय गर्न दिँदैनौ, आफ्नो डरलाई बाटो छान्न दिँदैनौ र आफ्नो निराशालाई प्रयास रोक्न दिँदैनौ, त्यस दिनदेखि तिमीले आफूलाई जित्न सुरु गर्छौ।”
जीवनको सत्य यही हो—
तिमीलाई हराउन सधैँ कुनै शत्रु आवश्यक पर्दैन। कहिलेकाहीँ तिम्रो आफ्नै डरले तिमीलाई रोक्छ, तिम्रो आफ्नै सोचले तिम्रो साहस खोस्छ र तिम्रो आफ्नै अधैर्यले तिम्रो सफलता टाढा पुर्याउँछ।
त्यसैले अरूलाई दोष दिनुअघि एकपटक आफ्नै मनलाई सोध—
“मलाई रोकिरहेको परिस्थिति हो, कि मेरो आफ्नै सोच?”
किनकि जीवनको सबैभन्दा ठूलो विजय अरूलाई हराउनु होइन, आफूभित्रको कमजोरीमाथि विजय प्राप्त गर्नु हो।
हरे कृष्ण! जय श्रीकृष्ण!
क्रमशः… भगवद्गीता कथा — Part 11 मा।
