काठमाडौं । बडादसैँको पहिलो दिन घटस्थापनामा घरघरमा जमरा राख्ने परम्परा छ। जौ, मकै, गहुँलगायतका अन्न छरेर उमारिने जमरालाई दसैँको धार्मिक अनुष्ठानसँग जोडिएको पवित्र प्रसादका रूपमा लिइन्छ। तर, जमरा राख्नुको उद्देश्य केवल परम्परा निभाउनु मात्र होइन, यसको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व पनि छ।
हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार घटस्थापनाका दिन दुर्गा भवानीको आह्वान गरी कलश स्थापना गरिन्छ र नवरात्रभरि देवीको पूजा आराधना गरिन्छ। सोही अवसरमा जमरा राखेर देवीलाई अर्पण गर्ने चलन छ। जमरालाई समृद्धि, उर्वरता, नयाँ जीवन र शुभताको प्रतीकका रूपमा पनि बुझिन्छ।
घटस्थापनामा जमरा राख्दा सफा स्थानमा माटो राखेर त्यसमा जौ वा अन्य अन्न छरिन्छ। त्यसलाई अँध्यारो वा कम प्रकाश पर्ने स्थानमा राखी आवश्यकताअनुसार पानी दिइन्छ। नवरात्रका दिनहरूमा उम्रिएर पहेँलो वा हल्का हरियो हुने जमरा विजयादशमीका दिन टीका र आशीर्वादसँगै ग्रहण गर्ने परम्परा छ।
विजयादशमीमा मान्यजनले निधारमा टीका लगाइदिँदै जमरा शिरमा राखेर सुख, शान्ति, दीर्घायु र समृद्धिको आशीर्वाद दिने चलन छ। यसरी जमरा दसैँको धार्मिक अनुष्ठान, पारिवारिक भेटघाट र पुस्तौँदेखि चलिआएको सांस्कृतिक परम्पराको महत्त्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ।
दसैँमा जमरा राख्ने चलनले प्रकृति र अन्नबालीप्रतिको सम्मानलाई समेत सम्झाउँछ। अन्न उम्रिएर नयाँ जीवन लिने प्रक्रियाले उर्वरता र समृद्धिको सन्देश दिने भएकाले जमरालाई शुभताको प्रतीक मान्ने गरिन्छ।
यसरी घटस्थापनामा राखिने जमरा नवरात्रभरि गरिने दुर्गा पूजा र विजयादशमीमा दिइने आशीर्वादसँग जोडिएको धार्मिक परम्परा हो। यसको महत्त्व केवल धार्मिक विधिमा मात्र सीमित नभई नेपाली समाजको संस्कृति, पारिवारिक सम्बन्ध र पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको परम्परामा पनि देखिन्छ।
